१. शाहेद ड्रोन हे इराणचे स्वतःचे तंत्रज्ञान आहे. किंमतीने स्वस्त, आकाराने लहान आणि परिणामकारक अशा प्रकारची ही ड्रोन सध्या इराणचे मोठे बलस्थान म्हणून समोर येत आहेत. ही ड्रोन बनवायला इराणला जेवढा खर्च येतो त्याच्या काही पटीने खर्च ती ड्रोन इंटरसेप्ट करायला अरब राष्ट्रांना करावा लागत आहे. म्हणजे सोप्या भाषेत समजा तुम्ही शत्रूवर १०० रुपयांचा बाण फेकत असाल तर शत्रूला तो बाण हवेतच नष्ट करण्यासाठी ५०० रुपये लागत राहिले तर तुम्ही युद्धाचे अर्थकारण तुमच्या बाजूला घेऊन लढत असता!
२. एकंदरच इराणला ड्रोन आणि मिसाईल बनवण्यासाठी येणारा खर्च हा ती यशस्वीरित्या इंटरसेप्ट करण्यासाठी अरब राष्ट्रांना येणाऱ्या खर्चाहून बराच कमी आहे. त्यामुळे अरब राष्ट्रांसमोर किंवा अगदी इस्राईलसमोरसुद्धा दिवसेंदिवस खर्चाचा डोंगर वाढत चालला आहे. याची खात्री करायची असल्यास एकदा अमेरिकन पेट्रियट किंवा THAAD किंवा इस्राईली आयर्न डोम किंवा तत्सम एअर डिफेन्स व्यवस्था बनवायला किती अब्ज डॉलर्स खर्च येतो हे एकदा गुगल करून बघा!
३. यातही अडचण अशी आहे की प्रत्येक एअर डिफेन्स यंत्रणेला एक विशिष्ट सक्सेस रेट असतो. म्हणजे समजा तुमच्यावर १०० मिसाईल आणि ५०० ड्रोन डागली गेली तर तुम्ही कितीही भारीतली भारी इंटरसेप्टर यंत्रणा विकत घेऊन बसला असला तरी त्यातली १० मिसाईल आणि ५० ड्रोन टार्गेटवर लागूच शकतात! यालाच ९०% सक्सेस रेट म्हणता येईल...
४. एक ड्रोन बनवायला काही हजार डॉलर्स खर्च येतो. तो ड्रोन टार्गेटवर लागला तर एखादा तेल प्रकल्प, तेलाचा डेपो किंवा तत्सम अब्जावधी डॉलर्स किंमतीच्या टार्गेटला आग लागू शकते. इराणची जास्त दर्जेदार मिसाईल ड्रोनपेक्षा बरीच महाग असली (म्हणजे काही लाख डॉलर्स) तरी त्यांनी अमेरिकेच्या अब्जावधी डॉलर्स किंमतीच्या रडारची बरबादी केलेली दिसत आहे.
५. अरब राष्ट्रे स्वतः फार कमी प्रमाणात शस्त्रे बनवतात. इस्राईललाही अमेरिकाच मोठ्या प्रमाणात इंटरसेप्टर यंत्रणा पुरवत असते. आता जगभरातील अमेरिकन तळांनाही अशाच यंत्रणा स्वतःच रक्षण करण्यासाठी लागतात. अमेरिका कितीही अजस्त्र असली तरी तिच्या काही जादूची छडी नाही. इराणविरुद्ध खर्च होणारे प्रत्येक इंटरसेप्टर मिसाईल हे त्यांना पुन्हा बनवावे लागणार आहे. ही अत्यंत किचकट तांत्रिक उत्पादने असल्यामुळे ती बनवायला वर्ष दोन वर्ष लागतात. त्यात करून चीनने नेमका याचवेळी रेअर अर्थ मटेरियल आणि तत्सम इनपुटचा पुरवठा बंद केला तर ही स्थिती अजून भीषण होऊ शकते!
६. यामुळे सध्या अमेरिकन इंटरसेप्टर मिसाईलचा साठा मोठ्या प्रमाणात घटत चालला आहे. एकाचवेळी इस्राईल, अरब राष्ट्रे आणि आपले डझनभर सैनिकी तळ त्यांना वाचवावे लागत असल्याने अमेरिकन लष्कराची ओढाताण होत आहे. यामुळेच दक्षिण कोरिया वगैरे भागात ठेवलेले इंटरसेप्टर मध्यपूर्वेत घेऊन यायचा विचार केला जात आहे. इराण युद्ध जितकं जास्त दिवस चालेल तितकी ही लॉजिस्टिक्सची परिस्थिती अमेरिकेसाठी बिकट होत जाणार आहे.
७. इराणने आतापर्यंत अवघ्या काहीच दिवसांत अमेरिका आणि अरब राष्ट्रांचे काही अब्ज डॉलर्सचे नुकसान केलेले आहे. सौदी, यूएई, बहारीनसारखी अरब राष्ट्रे तेल, पर्यटन आणि विमानतळ यांच्यासाठी नावाजली जातात. इराणने या तिन्ही उद्योगांवर हल्ला केल्यामुळे त्यांना दर दिवसाला प्रचंड आर्थिक फटका बसत आहे.
८. हे युद्ध सुरू राहिल्यास स्वतःच्या अस्तित्वासाठी लढत असलेल्या इराणकडे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. उदाहरणार्थ अरब राष्ट्रे पिण्याच्या पाण्यासाठी निक्षारीकरण प्रकल्पांवर अवलंबून आहेत. कारण अरब राष्ट्रांत गंगायमुनेसारख्या मोठ्या नद्या किंवा लेक मिशिगनसारखे तलाव फारसे उपलब्ध नाहीत, त्यांना मोठ्या प्रमाणात समुद्राचे पाणी शुद्ध करून प्यावे लागते! इराणने ड्रोन आणि मिसाईलचा हल्ला अशा पाणी प्रकल्पांवर किंवा वीज पुरवठा व्यवस्थेवर केंद्रित केल्यास अरब राष्ट्रांसमोर भीषण परिस्थिती उद्भवू शकते.
 |
| Peter is worried! |
९. हॉर्मुझची सामुद्रधुनी सध्या इराणने नुसतीच रोखून धरली आहे. तिथे सागरी सुरुंग किंवा तत्सम जहाजघातक यंत्रणा लागू इराणला शक्य आहे. इराणने तुमचे जहाज बुडवायचा धोका समजा १०% जरी असला तरी त्यामुळे विमा कंपन्या जहाजांना विमा द्यायला घाबरतात. जहाज मालक त्यामुळे आपली जहाजे धोक्यात घालत नाहीत. त्यामुळे अरब राष्ट्रांचा आयातनिर्यात व्यापार ठप्प होतो. शेवटी अमेरिकन सरकारने स्वतः याठिकाणी जहाजांना विमे द्यायची व्यवस्था करायची वेळ ट्रम्प यांच्यावर आली आहे.
१०. इराण आपल्या अस्तित्वाची लढाई लढत आहे, त्यामुळे त्यांना अमेरिकन इस्राईली हल्ल्यांमुळे होणारी वेदना ही जगाला आर्थिक नुकसानाच्या स्वरूपात जाणवू देणे हा त्यांच्यासाठी महत्त्वाचा विषय आहे. श्रीमंत अरब राष्ट्रांना टार्गेट करणे आणि हॉर्मुझ सामुद्रधुनी रोखून धरणे यांमुळे दररोज जागतिक अर्थव्यवस्थेला बसत असलेला अब्जावधी डॉलर्सचा फटका ही इराणच्या राष्ट्र म्हणून अस्तित्वासाठी अत्यंत महत्त्वाची रणनीती सिद्ध होत आहे.
हे असे युद्धाचे इकॉनॉमिक्स आणि लॉजिस्टिक्स आपल्या बॉलिवूड सिनेमात दाखवले जात नसल्यामुळे आपल्याकडे बऱ्याच लोकांना युद्ध म्हणजे शूरवीरांची वैयक्तिक हिरोगिरी दाखवायची एक संधी वाटते! प्रत्यक्ष युद्धात तुमचं वैयक्तिक शौर्य जेवढं महत्त्वाचं असतं त्याहून कैकपटीने अधिक महत्त्वाचं युद्धाचं इकॉनॉमिक्स आणि लॉजिस्टिक्स असतं याला इतिहास साक्षी आहे.
बाकी या अशा युद्धामध्ये जीव गमावणाऱ्या निरागस निष्पाप लहान मुलांचे शाप जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणि आपल्या सगळ्यांनाच जोपर्यंत पुरेसे चटके देत नाहीत तोपर्यंत युद्धखोर नेत्यांविरुद्ध बोलायची आपली कदाचित इच्छाच होत नसावी! त्यामुळे हे आर्थिक चटके माणूस म्हणून आपल्या निद्रिस्त असलेल्या संवेदनेसाठी महत्त्वाचे आहेत असं म्हणायला हरकत नाही!!